DOĞUM BORÇLANMASI

 

Sigortalıların emekli olabilmesi ve kendilerine aylık bağlanabilmesi için sigortalılık süresi, prim ödeme gün sayısı ve yaş gibi birtakım şartları sağlaması gerekmektedir. SSK Aylık Bağlama Şartları Bağkur Aylık Bağlama Şartları Prim ödeme gün sayısını tamamlamak için çalışılan günlerin yetmemesi durumunda, doğum borçlanması, askerlik borçlanması gibi borçlanma imkanları da bulunmaktadır. Bu sayede aylık bağlanması için gerekli gün sayısının tamamlanması mümkün olabilmektedir.

Öncelikle şunu belirtmek gerekir ki sosyal güvenlik sisteminde, koşulsuz borçlanma diye bir uygulama bulunmamaktadır. Başka bir ifadeyle eksik kalan gün sayısını tamamlamak için doğrudan para verip gün kazanmak mümkün değildir. Sigortalı tarafından borçlanılmak istenen sürenin kanun koyucu tarafından borçlanılabilecek bir süre olarak düzenlenmiş olması gerekir. Nitekim 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 41’inci maddesinde hangi sürelerin sigortalılar tarafından borçlanılabileceği detaylı olarak düzenlenmektedir. Bunlardan biri de doğum borçlanmasıdır.

Doğum Borçlanması Nedir?

Sigortalılara verilen ücretsiz doğum ya da analık izni süreleri ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b) ve (c) bentleri kapsamındaki sigortalı kadının, üç defaya mahsus olmak üzere doğum tarihinden sonraki en fazla iki yıllık süreyi borçlanmasıdır. Borçlanılan bu sürelere ilişkin hesaplanan tutar ödendikten sonra, prim ödeme gün sayısı olarak kazanılmış olur.

Ancak borçlanabilmek için kişinin borçlanılacak sürelerde uzun vadeli sigorta kolları açısından sigortalı sayılmaması ve çocuğunun yaşaması şartları da sağlanmış olmalıdır. Örneğin doğumdan sonra herhangi bir işte sigortalı olarak çalışmış olan kişinin, sigortalı olduğu bu süreler için borçlanma imkanı bulunmamaktadır. Yine belirtildiği üzere, doğum borçlanması yapabilmek için çocuğun yaşaması gerekmektedir. Örneğin doğum sırasında çocuğun ölmesi halinde borçlanma imkanı da ortadan kalkacaktır.

Doğum Borçlanması Nasıl Yapılır?

Borçlanma işlemlerinin yapılması için öncelikle Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) başvuru yapılması gerekmektedir. Borçlanmak isteyen kişinin kendisi bu başvuruyu yapabileceği gibi sigortalının hak sahipleri de başvuru yapabilir.

Başvuru yapıldıktan sonra SGK tarafından prim borcu hesaplanır. Hesaplanan borç miktarı kişiye tebliğ edilir. Söz konusu prim borcunun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekmektedir. Böylece borçlandırılan süreler, sigortalılıktan sayılır.

Prim Borcu Nasıl Hesaplanır?

Yukarıda belirtildiği üzere, doğum borçlanması veya diğer sürelerin borçlanılması için öncelikle yazılı talepte bulunmak gerekmektedir. Borcun hesaplanmasında bu talep tarihi esas alınmaktadır. Söz konusu talep tarihinde 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 82 nci maddesine göre belirlenen prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında olmak üzere, borçlanmak isteyen kişinin kendisi tarafından belirlenecek günlük kazancın % 32'si üzerinden prim borcu hesaplanmaktadır.

4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri borçlanmak istemesi durumunda, borçlanılacak sürelere ilişkin genel sağlık sigortası primlerinin ödenmiş olması halinde, genel sağlık sigortası primi ödenmiş bu sürelere ilişkin borçlanma tutarı ise % 20 oranı üzerinden hesaplanır.

Hesaplanan Borcun Bir Ay İçinde Ödenmemesi Durumunda Ne Olur?

Bir ay içinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranmaktadır. Primi ödenmeyen borçlanma süreleri ise hizmetten sayılmaz.

Yeniden borçlanma başvurusu yapıldığında prim borcu hesaplaması yeniden yapılmaktadır. Ancak burada dikkat edilmesi gereken husus, borç miktarı hesaplanırken başvuru tarihinin esas alındığıdır. Dolayısıyla birinci borçlanma başvurusu ile ikinci başvuru tarihi arasında prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırlarında değişiklik olmuşsa hesaplanacak borç miktarı da ilk hesaplamaya göre farklı olabilecektir.

Borçlanılabilecek Diğer Süreler Nelerdir?

5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa göre sigortalı sayılanlar, aşağıdaki süreleri borçlanabilmektedirler:

- Er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay, yedek astsubay okulunda geçen süreler.

- 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların, personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri.

- Sigortalı olmaksızın doktora öğrenimi veya tıpta uzmanlık için yurt içinde veya yurt dışında geçirdikleri normal doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri.

- Sigortalı olmaksızın avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri.

- Sigortalı iken herhangi bir suçtan tutuklanan veya gözaltına alınanlardan bu suçtan dolayı beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen süreler.

- Grev ve lokavtta geçen süreler.

- Hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri.

- Seçim kanunları gereğince görevlerinden istifa edenlerin, istifa ettikleri tarih ile seçimin yapıldığı tarihi takip eden ay başına kadar açıkta geçirdikleri süreler.

- 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalıların, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri.

- Sigortalı olmaksızın, 8/4/1929 tarihli ve 1416 sayılı Ecnebi Memleketlere Gönderilecek Talebe Hakkında Kanuna göre yurt dışına gönderilen ve öğrenimini başarıyla tamamlayarak yurda dönenlerden yükümlü bulunduğu mecburi hizmet süresini tamamlamış olanların, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirmiş oldukları öğrenim sürelerinin 18 yaşının tamamlanmasından sonraki döneme ait olan kısmı.

Doğum borçlanmasında olduğu gibi bu sürelerin borçlanılmasında da SGK’ya başvuru yapılması gerekmektedir. Başvuru üzerine SGK tarafından prim borcu hesaplanmakta ve borçlanma talebinde bulunan kişiye tebliğ edilmektedir. Borcun tebliğ tarihinden itibaren bir ay içinde ödenmesi gerekmektedir. Aksi halde söz konusu süreler sigortalılıktan sayılmamaktadır. Fakat yeniden borçlanma talebinde bulunmak mümkündür. Bu durumda borç yeniden hesaplanmaktadır.

Borçlanmadan Sonra Ne Zaman Aylık Bağlanır?

Sigortalılık borçlanması ile aylık bağlanmasına hak kazanılması durumunda, ilgililere borcun ödendiği tarihi takip eden ay başından itibaren aylık bağlanır.

Borçlanma Süreleri Hangi Kapsamda Değerlendirilir?

Borçlanılan süreler, hangi kapsamda sigortalılıktan sayılacaktır? Bilindiği üzere, önceki mevzuata göre SSK, Bağkur, Emekli Sandığı ayrımı bulunmaktaydı. 5510 sayılı Kanunla bu kurumlar tek çatı altında birleştirilmiş bulunmaktadır. Bununla birlikte farklı sigortalılık statüleri 5510 sayılı Kanunda da yer almaktadır. Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (a), (b), (c) bendine tabi olanlar arasında bazı farklılıklar bulunmaktadır. Emeklilik bakımından tabi olunan şartlar da değişiklik göstermektedir. Bu sebeple borçlanılan sürelerin hangi kapsamda geçmiş sayılacağı önem taşımaktadır.

Borçlanılan süreler, uzun vadeli sigorta ve genel sağlık sigortası bakımından aşağıdaki şekilde değerlendirilmektedir:

- Doğum, askerlik, doktora veya uzmanlık öğrenim süreleri, avukatlık stajını yapanların normal staj süreleri, beraat edenlerin tutuklulukta veya gözaltında geçen süreleri, grev ve lokavtta geçen süreler, hekimlerin fahrî asistanlıkta geçen süreleri, yurt dışında resmî öğrenci olarak geçirilen öğrenim süreleri kapsamında borçlananlar, borçlandıkları tarihteki 4 üncü maddenin birinci fıkrasının ilgili bendine göre sigortalı sayılmaktadırlar.

- 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında olanların, personel mevzuatına göre aylıksız izin süreleri ile seçimde açıkta geçirilen süreler kapsamında borçlananlar, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (c) bendine göre sigortalı sayılmaktadırlar.

- 4857 sayılı Kanuna göre kısmi süreli iş sözleşmesi ile çalışan sigortalılar, kısmi süreli çalıştıkları aylara ait eksik süreleri borçlanması halinde, 4 üncü maddenin birinci fıkrasının (a) bendine göre sigortalı sayılmaktadırlar.

Doğum borçlanması, kadın sigortalıların prim ödeme gün sayısını tamamlayarak emekli olması ve kendilerine aylık bağlanması bakımından önemli bir hak teşkil etmektedir. Bu haktan yararlanmak isteyen sigortalıların SGK’ya başvuru yapması ve hesaplanacak prim borcunu zamanında ödemesi önem taşımaktadır.