GENEL SAĞLIK SİGORTASI

 

Genel sağlık sigortası (GSS), kişilerin sağlıklarının korunmasını, sağlık riskleri ile karşılaşmaları halinde oluşan harcamaların finansmanını sağlayan sigortadır. Kimlerin genel sağlık sigortalısı sayılacağı 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 60 ıncı maddesinde düzenlenmektedir.

Genel Sağlık Sigortalısı Sayılanlar

5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesine göre, genel sağlık sigortalısı sayılmak için öncelikle ikametgahın Türkiye'de bulunması gerekmektedir. Bu şartı taşıyanlardan aşağıda sayılan kişiler genel sağlık sigortası kapsamındadır:

a) 4 üncü maddenin birinci fıkrasının; (a), (b), (c) bentleri kapsamında sigortalı sayılan kişiler

b) İsteğe bağlı sigortalı olan kişiler

c) Yukarıdaki (a) ve (b) bentlerine göre sigortalı sayılmasa da aşağıdaki kapsama girenler genel sağlık sigortalısıdır:

1) Aile içindeki geliri, kişi başına düşen aylık tutarı asgari ücretin üçte birinden az olan vatandaşlar ile gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalılığı ya da bakmakla yükümlü olduğu kişi bulunmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar, (Aile; aynı hane içerisinde yaşayan eş, evli olmayan çocuk, büyük ana ve büyük babadan oluşur.)

2) Uluslararası koruma başvurusu veya statüsü sahibi ve vatansız olarak tanınan kişiler,

3) 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

4) 1005 sayılı İstiklal Madalyası Verilmiş Bulunanlara Vatani Hizmet Tertibinden Şeref Aylığı Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre şeref aylığı alan kişiler,

5) 3292 sayılı Vatani Hizmet Tertibi Aylıklarının Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

6) 2330 sayılı Nakdi Tazminat ve Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

7) 2828 sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu hükümlerine göre korunma, bakım ve rehabilitasyon hizmetlerinden ücretsiz faydalanan kişiler ile ana ve babası olmayan Türk vatandaşlarından 18 yaşını doldurmamış çocuklar,

8) Harp malûllüğü aylığı alanlar ile Terörle Mücadele Kanunu kapsamında aylık alanlar,

9) 442 sayılı Köy Kanununun ek 16 ncı maddesine göre aylık alan kişiler,

10) 2913 sayılı Dünya Olimpiyat ve Avrupa Şampiyonluğu Kazanmış Sporculara ve Bunların Ailelerine Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişiler,

d) Mütekabiliyet esası da dikkate alınmak şartıyla, oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayan kişiler,

e) 4447 sayılı Kanun gereğince işsizlik ödeneği, Esnaf Ahilik Sandığı ödeneğinin ve ilgili kanunları gereğince kısa çalışma ödeneğinden yararlandırılan kişiler,

f) 5510 sayılı Kanun veya bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına (SSK, Emekli Sandığı ve Bağkur) göre gelir veya aylık alan kişiler,

g) Yukarıdaki bentlerin dışında kalan ve başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaşlar,

genel sağlık sigortalısı sayılmaktadır.

Sigortalı Olmayanların Durumu

5510 sayılı Kanunun 6 ncı maddesinde kimlerin sigortalı sayılmayacağı düzenlenmektedir. Bu kişilerin genel sağlık sigortası kapsamında tescilinin yapılıp yapılmayacağı önem arz etmektedir. Bu doğrultuda;

- İşverenin iş yerinde ücretsiz çalışan eşi,

- Aynı konutta birlikte yaşayan ve üçüncü derece dahil bu dereceye kadar hısımlar arasında ve aralarına dışarıdan başka kimse katılmaksızın, yaşadıkları konut içinde yapılan işlerde çalışanlar,

- Ev hizmetlerinde çalışanlar (5510 sayılı Kanunun ek 9 uncu maddesinin ikinci fıkrası kapsamında sigortalı olanlar ile ücretle aynı kişi yanında ay içinde 10 gün ve daha fazla süreyle çalışanlar hariç),

- Yüksek okullarda fiilen normal eğitim süreleri içinde yapılan, tatbikî mahiyetteki yapım ve üretim işlerinde çalışan öğrenciler,

- Sağlık hizmet sunucuları tarafından işe alıştırılmakta olan veya rehabilite edilen, hasta veya malûller,

- 5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentleri gereği sigortalı sayılması gerekenlerden 18 yaşını doldurmamış olanlar,

- Kamu idarelerinde ve 5510 sayılı Kanunun ek 5 inci maddesi kapsamında sayılanlar hariç olmak üzere, tarım işlerinde veya orman işlerinde hizmet akdiyle süreksiz işlerde çalışanlar ile tarımda kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan; tarımsal faaliyette bulunan ve yıllık tarımsal faaliyet gelirlerinden, bu faaliyete ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarın aylık ortalamasının, 5510 sayılı Kanunda tanımlanan prime esas günlük kazanç alt sınırının 30 katından az olduğunu belgeleyenler ile 65 yaşını dolduranlardan talepte bulunanlar,

- Kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan gelir vergisinden muaf olup, esnaf ve sanatkâr siciline kayıtlı olanlardan, aylık faaliyet gelirlerinden bu faaliyetine ilişkin masraflar düşüldükten sonra kalan tutarı, prime esas günlük kazanç alt sınırının 30 katından az olduğunu belgeleyenler,

öncelikle, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi olup olmadığı açısından incelenmektedir. Genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi ise tescili yapılmaz. Aksi takdirde genel sağlık sigortalısı sayılmaktadırlar.

Gelir Alanların Durumu

5510 sayılı Kanun veya bu Kanundan önce yürürlükte bulunan sosyal güvenlik kanunlarına (SSK, Emekli Sandığı ve Bağkur) göre gelir alması nedeniyle genel sağlık sigortalısı sayılanların, aynı zamanda diğer hükümler gereği de genel sağlık sigortalısı sayılması mümkündür.

Örneğin iş kazası veya meslek hastalığına bağlı nedenlerden dolayı ölen sigortalının hak sahiplerine gelir bağlanmaktadır. Bu kişiler, gelir almaları sebebiyle genel sağlık sigortalısı sayılmaktadır. Aynı zamanda sigortalı olarak çalışmaları halinde, artık gelir almaları sebebiyle değil, bu yeni durum kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılırlar.

Genel Sağlık Sigortalısı ve Genel Sağlık Sigortalısının Bakmakla Yükümlü Olduğu Kişi Sayılmayanlar

- Uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri hükümleri saklı kalmak kaydıyla; yabancı bir ülkede kurulu herhangi bir kuruluş tarafından ve o kuruluş adına ve hesabına Türkiye’ye 3 ayı geçmemek üzere bir iş için gönderilen ve yabancı ülkede sosyal sigortaya tabi olduğunu belgeleyen kişiler ile Türkiye’de kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanlardan, yurt dışında ikamet eden ve o ülke sosyal güvenlik mevzuatına tabi olanlar

- Kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde istihdam edilen ve temsilciliğin bulunduğu ülkede sürekli ikamet izni veya bu devletin vatandaşlığını da haiz bulunan Türk uyruklu sözleşmeli personelden, bulunduğu ülkenin sosyal güvenlik kurumunda sigortalı olduğunu belgeleyenler ile kamu idarelerinin dış temsilciliklerinde istihdam edilen sözleşmeli personelin uluslararası sosyal güvenlik sözleşmeleri çerçevesinde ve temsilciliğin bulunduğu ülkenin ilgili mevzuatının zorunlu kıldığı hallerde, işverenleri tarafından bulunulan ülkede sosyal sigorta kapsamında sigortalı yapılanlar

- Ceza infaz kurumları ile tutukevleri bünyesinde bulunan hükümlü ve tutuklular,

- Oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmayıp Türkiye'de 1 yıldan kısa süreyle yerleşik olanlar,

- Mülga 2147 sayılı ve 3201 sayılı kanunlara göre borçlanarak aylık bağlanan kişilerden olup Türkiye’de ikamet etmeyenler

genel sağlık sigortalısı ve genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmazlar.

Eşlerin Durumu

Eşlerin her ikisinin de genel sağlık sigortalılık şartlarının oluşması halinde her ikisi de ayrı ayrı genel sağlık sigortalısı sayılırlar.

Fakat oturma izni almış yabancı ülke vatandaşlarından yabancı bir ülke mevzuatı kapsamında sigortalı olmaması sebebiyle genel sağlık sigortası kapsamına girenler ile başka bir ülkede sağlık sigortasından yararlanma hakkı bulunmayan vatandaş olması sebebiyle genel sağlık sigortası kapsamına girenler bakımından, eşlerden hangisinin genel sağlık sigortalısı, hangisinin bakmakla yükümlü olunan kişi olacağının tespiti kendi tercihlerine bırakılmaktadır.

5510 sayılı Kanunun 4 üncü maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi kapsamında sigortalı sayılanlardan, ilgili kanunları gereğince 1 yıldan fazla aylıksız izin kullanan eşler, genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmaktadır.

Yabancı Uyruklu Öğrencilerin Durumu

Ülkemizde öğrenim gören yabancı uyruklu öğrenciler, ilk kayıt tarihinden itibaren 3 ay içinde talepte bulunmaları hâlinde genel sağlık sigortalısı olurlar. Bu sürede talepte bulunmayanlar hakkında öğrenimleri süresince genel sağlık sigortası hükümleri uygulanmaz.

Bu kişiler tarafından genel sağlık sigortası primi ödenmesi gerekmektedir. Bu doğrultuda prime esas günlük kazanç alt sınırının üçte birinin 30 günlük tutarı üzerinden genel sağlık sigortası primi ödenir.

Stajyer Avukatların Durumu

1136 sayılı Avukatlık Kanunu uyarınca avukatlık stajı yapmakta olanlardan 5510 sayılı Kanuna göre genel sağlık sigortalısı veya bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar, staj süresi ile sınırlı olmak üzere genel sağlık sigortalısı sayılmaktadır.

Bu kişilerin genel sağlık sigortası primleri, prime esas günlük kazanç alt sınırının 30 günlük tutarının % 6' sıdır. Bu primler Türkiye Barolar Birliği tarafından ödenmektedir.

Kadına Şiddet Kapsamında Koruyucu Tedbir Kararı Verilenlerin Durumu

6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun hükümlerine göre hakkında koruyucu tedbir kararı verilen kişilerden,

- genel sağlık sigortalısı olmayan

- genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi kapsamına girmeyen

- genel sağlık sigortası kapsamında olup sağlık yardımlarından yararlanamayanlar,

bu hâllerin devamı süresince gelir tespiti yapılmaksızın 5510 sayılı Kanunun 60 ıncı maddesinin birinci fıkrasının (c) bendinin (1) numaralı alt bendi kapsamında genel sağlık sigortalısı sayılır.

Hizmet Öncesi Eğitim Görenlerin Durumu

4769 sayılı Ceza İnfaz Kurumları ve Tutukevleri Personeli Eğitim Merkezleri Kanunu kapsamına göre hizmet öncesi eğitime alınanlar, eğitim gördükleri süre içinde genel sağlık sigortalısı sayılırlar. Bu kişilerin genel sağlık sigortası primleri, prime esas günlük kazanç alt sınırının 30 günlük tutarı üzerinden Adalet Bakanlığı bütçesinden ödenir.

Bu kişilerin eş ve çocukları ile ana ve babaları da bakmakla yükümlü olunan kişi ise bu sıfatla genel sağlık sigortasından yararlandırılırlar.

Ana / Baba Üzerinden Genel Sağlık Sigortalısı Olmayanların Durumu

Ana veya babası üzerinden bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmayanlardan;

- lise ve dengi öğrenimden mezun olanlar 20 yaşını,

- yükseköğrenimden mezun olanlar ise 25 yaşını

geçmemek ve bakmakla yükümlü olunan kişi ya da genel sağlık sigortalısı olmamak şartıyla mezun oldukları tarihi izleyen günden itibaren 2 yıl süreyle gelir tespiti yapılmaksızın genel sağlık sigortalısı sayılır.

Askerlik Hizmetleri Halinde Genel Sağlık Sigortası

- Askerlik hizmetlerini er ve erbaş olarak yapmakta olanlar askere sevk tarihi ile terhis tarihi arasında,

- Yedek subay öğrencileri ve adayları askere sevk tarihi ile yedek subay nasıp tarihi arasında,

- Yedek astsubay öğrencileri ve adayları askere sevk tarihi ile yedek astsubay nasıp tarihi arasında,

- Genel sağlık sigortalısı olmayan yedek personelden seferberlik tatbikatları veya eğitimleri maksadıyla silah altına alınanlar tatbikat ve eğitim sevk tarihi ile terhis tarihi arasında,

- Askeri öğrenci adayları ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrenci adayları ise intibak eğitimine başladıkları tarih ile yemin ettikleri tarih arasında,

- Devre kaybeden askerî öğrenciler ve Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi öğrencileri devre kaybettikleri sürelerde

primleri ilgili kamu idaresi tarafından karşılanmak suretiyle genel sağlık sigortalısı sayılır.

Bu sürenin hesabında, mevzuatı uyarınca askerlik hizmet süresinden sayılmayan haller (disiplin kurulları tarafından verilen cezalar ve sağlık sebepleri hariç) dikkate alınmaz.

Bu kapsamda genel sağlık sigortalısı sayıldıkları sürece diğer hükümler kapsamında genel sağlık sigortalısı ve genel sağlık sigortalısının bakmakla yükümlü olduğu kişi sayılmazlar.

Misafir Personelin Durumu

Uluslararası Askeri Eğitim İşbirliği Anlaşmaları kapsamında Türkiye’de eğitim ve öğretim gören yabancı uyruklu misafir askeri personel ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinden, söz konusu anlaşmada sağlık hizmeti giderleri, kabul eden devlet tarafından karşılanacağı hüküm altına alınanlar genel sağlık sigortalısı sayılır.

Uluslararası Eğitim İşbirliği Anlaşmaları kapsamında Türkiye’de Jandarma Genel Komutanlığı, Sahil Güvenlik Komutanlığı ile Jandarma ve Sahil Güvenlik Akademisi Başkanlığında eğitim ve öğretim gören yabancı uyruklu misafir personel ile bakmakla yükümlü oldukları aile fertlerinden, söz konusu anlaşmada sağlık hizmeti giderleri, kabul eden devlet tarafından karşılanacağı hüküm altına alınanlar genel sağlık sigortalısı sayılır.

Sonuç

Genel sağlık sigortası ve bu kapsamda kimlerin sigortalı sayılacağı hakkında gerekli bilgiler yukarıda belirtilmektedir. Genel sağlık sigortası kapsamında tescili yapılmaması gerekirken Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) tarafından GSS tescili yapılan ve adına prim borcu çıkarılan kişiler olabilmektedir. Örneğin eşi sigortalı olduğu için kendisi de bakmakla yükümlü olunan kişi sıfatıyla sağlık sigortalısından yararlandığı halde tescili yapılmakta ve adına prim borcu çıkarılabilmektedir. Bu durumlarda SGK’ya gidilerek tescil işlemine ve borca itiraz edilmesi gerekmektedir.